مقدمه: کابل زوجی چیست و کاربردش

کابل زوجی (Twisted Pair Cable) به کابلی گفته می‌شود که در آن دو هادی عایق شده (معمولاً مسی) به دور هم تابیده شده‌اند تا تأثیر میدان‌های الکتریکی خارجی و تداخل نویز کاهش یابد. این طراحی باعث می‌شود سیگنال‌ها بهتر منتقل شوند و نویز خارجی کمتر بر روی سیگنال تأثیر بگذارد.

کابل «هوایی» یعنی کابل طراحی شده برای نصب آویزان بین دکل‌ها یا تیرها، نه مدفون زیر زمین. در حالت هوایی، مقاومت مکانیکی، استحکام کششی و محافظت در برابر عوامل محیطی مثل باد، باران، تابش خورشید و گرما اهمیت زیادی دارد.

وقتی گفته می‌شود «کابل زوجی مس فویل‌دار»، منظور این است که در کنار تابیدن زوج‌ها، یک لایه فویل (آلومینیوم معمولاً) به عنوان شیلد یا محافظ الکترومغناطیسی بر روی مجموعه قرار دارد؛ این لایه کمک می‌کند تا تداخل الکتریکی بیرونی به درون کابل کمتر نفوذ کند.

—

اجزای معمول کابل زوجی هوایی مس فویل‌دار

در یک کابل زوجی هوایی مس فویل‌دار معمولی اجزای زیر وجود دارند:

1. هادی‌ها (Conductors):

هادی‌ها معمولاً از مس خالص یا گاهی آلیاژ مس هستند. قطر یا سطح مقطع آن‌ها اهمیت دارد (مثلاً 0.4، 0.5، 0.6 میلی‌متر یا مطابق با استاندارد).

2. عایق دور هادی‌ها (Insulation):

هر هادی با یک پوشش عایق، معمولاً از PVC، پلی‌اتیلن یا موادی مشابه عایق می‌شود تا از تماس مستقیم با هادی مجاور یا شیلد جلوگیری کند.

3. زوج‌بندی (Twisting):

برای کاهش تداخل بین زوج‌ها، کابل طوری طراحی می‌شود که هر زوج به دور هم تابیده شود. این تابش به خنثی‌سازی میدان‌های ایجاد شده کمک می‌کند.

4. شیلد یا فویل (Shield / Foil):

معمولاً یک لایه فویل آلومینیومی یا آلومینیوم-پلی‌استر دور همه زوج‌ها قرار می‌گیرد. این شیلد کمک می‌کند تداخل الکترومغناطیسی خارجی را کاهش دهد و حفاظت بیشتری در برابر نویز بدهد.

5. روکش بیرونی (Outer Jacket):

روی مجموعه کابل را با یک روکش مقاوم محافظت می‌کنند (مثلاً PVC سخت، پلستروم یا ترکیب مقاوم در برابر UV). این روکش باید در برابر شرایط محیطی مقاومت کند.

6. تقویت مکانیکی (Messenger / Support Wire):

در کابل‌های هوایی معمولاً یک سیم فولادی یا آلومینیومی یا یک تسمه تقویت برای تحمل نیروی کششی و وزن کابل در هوا کار گذاشته می‌شود.

—

مشخصات و نکات فنی برای 2، 4، 6 و 10 زوج

هر تعداد زوج، ویژگی‌های خاص خود را دارد که در کاربردها و طراحی کابل تأثیرگذارند:

تعداد زوج کاربرد معمول چالش‌ها و نکات مهم مزایا

2 زوج خطوط تلفن دو زوج، خطوط کنترل، ارتباط محلی در فواصل بلند افت سیگنال و تداخل با خطوط مجاور کم هزینه‌تر، ساده

4 زوج شبکه‌های کوچک، خطوط مخابراتی محلی نیاز به شیلد مؤثرتر، طراحی تابش پیچیده‌تر امکان چند خط یا تقسیم بار

6 زوج مراکز تلفن کوچک‌تر، ارتباطات متنوع در یک مسیر افزایش پیچیدگی در ساخت و کنترل تداخل بین زوج‌ها جمع و جور بودن بیشتر

10 زوج شبکه‌های مخابراتی متوسط، استفاده در خطوط مشترک امکان تداخل متقاطع (crosstalk) بیشتر، نیاز به شیلد دقیق افزایش ظرفیت در همان مسیر

برای تمام این تعداد زوج، باید موارد زیر رعایت شوند:

فواصل تابش زوج‌ها متفاوت باشد (یعنی هر زوج با پیچش خاصی طراحی شود) تا تداخل بین زوج‌ها کاهش یابد.

شیلد کامل و مؤثر، چون هر چه تعداد زوج‌ها بیشتر شود، تأثیر تداخل متقاطع بین زوج‌ها (crosstalk) بیشتر می‌شود.

سُم (messenger) یا سیم پشتیبان با استحکام کافی برای تحمل وزن و بار باد — در کابل‌های هوایی از اهمیت بالایی برخوردار است.

قطر و ضخامت عایق و روکش بیرونی باید به گونه‌ای انتخاب شود که توانایی تحمل شرایط محیطی (گرما، سرما، UV، باران) را داشته باشد.

تطابق امپدانس و کنترل ظرفیت بین زوج‌ها برای کاربردهای مخابراتی و انتقال داده مهم است.

—

مثال‌هایی از کابل زوجی هوایی مس فویل‌دار قدس

در جستجویی که کردم، چند نمونه نزدیک به مشخصات درخواستی پیدا شد:

کابل تلفن هوایی 0.6 × 2 × 2 مس فویل‌دار قدس: شامل دو زوج (یعنی 4 رشته) با هادی مسی و دارای لایه فویل. 

کابل دو زوجی هوایی مس فویل‌دار CU 2×2×0.6: در مشخصات یکی از فروشندگان، آمده است که روکش بیرونی PVC است، هادی مسی، فویل وجود دارد و برای نصب هوایی مناسب است. 

کابل زوجی 0.4 دو زوجی قدس: در یکی از فروشگاه‌ها آمده است که کابل 0.4 میلی‌متر مربوز به برند قدس است، دارای چهار رشته با عایق و ساختمان زوجی. 

این‌ها نشان می‌دهد که برند قدس در بازار کابل‌های تلفن و مخابراتی فعال است و نمونه‌های فویل‌دار ارائه می‌دهد.